Cách đây mười năm, mở một công ty ở Việt Nam là việc đủ phiền để người ta trả tiền nhờ làm hộ. Hồ sơ, con dấu, đi lại nhiều lần, chờ đợi.
Bây giờ nộp hồ sơ trực tuyến, và phí dịch vụ thành lập đã rơi xuống mức gần như tượng trưng — nhiều nơi làm miễn phí để bán dịch vụ kế toán sau đó.
Đó là tiến bộ thật. Nhưng nó cũng có nghĩa là mảng doanh thu từ việc thành lập đã đóng, và ai còn sống bằng nó thì đang sống bằng một nguồn đã cạn.
Trong khi phần khó thật thì bắt đầu sau khi có giấy phép — và phần đó thì chưa hề dễ đi.
Cái mà người mới mở công ty không biết là mình phải làm
Đây là danh sách mà gần như không ai đọc trước khi quyết định thành lập, và nó khiến nhiều người ngỡ ngàng:
Kê khai thuế định kỳ, kể cả khi chưa phát sinh doanh thu. Công ty không hoạt động vẫn phải nộp tờ khai — và không nộp thì bị phạt, tích luỹ.
Lệ phí môn bài hằng năm.
Báo cáo tài chính năm. Cần sổ sách cả năm, không thể dựng vào tháng cuối.
Hoá đơn điện tử — đăng ký, phát hành, và dùng đúng.
Nghĩa vụ với người lao động: hợp đồng đúng loại, đóng bảo hiểm xã hội cho đúng đối tượng, đăng ký thang bảng lương.
Và cập nhật khi có thay đổi: đổi địa chỉ, đổi ngành nghề, đổi người đại diện, tăng vốn — mỗi thứ là một thủ tục có thời hạn.
Điểm chung: chúng lặp lại, và bỏ sót thì phạt tích tụ âm thầm cho tới khi lộ ra một lần.
Rất nhiều doanh nghiệp nhỏ ở Việt Nam đang trong tình trạng đó mà không biết: công ty mở ra, không hoạt động mấy, không kê khai, và sau vài năm phát hiện ra một khoản phạt cùng tình trạng bị khoá mã số thuế.
Câu hỏi đầu tiên mà không ai hỏi: có cần mở công ty không
Đây là chỗ tôi thấy dịch vụ hiện nay tệ nhất, vì nó xung đột lợi ích.
Đơn vị làm dịch vụ thành lập kiếm tiền khi có người thành lập. Nên gần như không ai hỏi ngược lại: anh có thực sự cần một công ty không?
Với nhiều người bắt đầu, hộ kinh doanh là lựa chọn hợp lý hơn: đơn giản hơn, ít nghĩa vụ báo cáo hơn, chi phí duy trì thấp hơn. Công ty chỉ cần thiết khi cần tư cách pháp nhân — để ký hợp đồng lớn, để xuất hoá đơn cho khách doanh nghiệp, để gọi vốn, để giới hạn trách nhiệm.
Điều đáng nói: cán cân này đang dịch chuyển. Khi hộ kinh doanh cũng phải kê khai thật và làm sổ sách, khoảng cách giữa hai hình thức hẹp lại — và với nhiều trường hợp, lập công ty trở nên đáng cân nhắc hơn trước.
Nhưng đó là một tính toán cụ thể theo từng người, không phải một lời khuyên chung. Và hiện gần như không ai làm phép tính đó giúp người ta.
Chỗ nhu cầu đang tăng
Dịch vụ tuân thủ định kỳ. Kế toán, kê khai, báo cáo — theo tháng hoặc theo quý. Doanh thu đều, khách gắn bó nhiều năm, và đây là mô hình bền nhất trong ngành.
Dọn dẹp cho doanh nghiệp đang sai. Công ty bỏ bê nhiều năm, cần khôi phục mã số thuế, bổ sung hồ sơ, xử lý phạt. Việc khó, ít người làm, và khách thì rất cần.
Và làn sóng hộ kinh doanh chuyển đổi. Đây là mảng lớn nhất trong vài năm tới. Hàng triệu hộ phải quyết định: giữ hình thức hộ và làm sổ sách, hay chuyển lên doanh nghiệp. Cả hai đường đều cần người hướng dẫn, và cả hai đều dẫn tới nhu cầu dịch vụ kế toán lâu dài.
Thách thức, nói thẳng
Cạnh tranh giá ở phần thành lập là cuộc đua về không, và nó kéo theo cả phần kế toán vì nhiều nơi lấy kế toán giá rẻ để bù.
Kế toán giá rẻ thường là kế toán làm cho có. Ghi đại, không đối chiếu, không nhắc khách khi sai. Khách không biết cho tới khi bị kiểm tra — và lúc đó thì đơn vị làm dịch vụ đã đi rồi.
Trách nhiệm mập mờ. Khi doanh nghiệp bị phạt vì kê khai sai, ai chịu? Về pháp lý thường là doanh nghiệp. Về thực tế, khách đổ lỗi cho bên dịch vụ. Hợp đồng phải viết rõ.
Và giữ người làm khó. Kế toán có nghề dễ chuyển sang làm nội bộ cho doanh nghiệp với lương cao hơn.
Vì sao một nghề toàn giấy tờ lại cần một cái tên
Ghép lại sẽ thấy: đây là nghề mà khách giao cho mình toàn bộ sổ sách, con dấu, chữ ký số, và tài khoản khai thuế.
Đó là mức tin cậy rất cao. Và người ta chỉ giao khi tin bên kia còn ở đó năm sau — vì nghĩa vụ thì lặp lại hằng năm, và hồ sơ thì phải lưu nhiều năm.
Đây là chỗ mà mọi thứ vừa trở nên khó phân biệt. Một người mới nhận làm dịch vụ tuần trước có thể có trang web chuyên nghiệp, bảng giá gói, hàng trăm bài viết về thủ tục và thuế, trợ lý trả lời câu hỏi — dựng trong một buổi tối, gần như miễn phí. Nó trông y hệt một đơn vị đã làm mười năm với đội kế toán có chứng chỉ.
Trong một nghề mà rủi ro của khách là bên giữ chữ ký số của mình biến mất giữa chừng, việc không phân biệt được ai với ai là vấn đề nghiêm trọng.
Cái còn phân biệt được chỉ là thứ không nhân bản được: những doanh nghiệp đã đi cùng nhiều năm không bị phạt, chứng chỉ hành nghề của người thật — và một cái tên đứng nguyên một chỗ để cả hai dồn về.
TrungTamDoanhNghiep.com là loại tên như vậy: nằm sẵn trong ngôn ngữ, đủ rộng để chứa cả thành lập, kế toán, thuế lẫn tư vấn, và chỉ có đúng một bản.
Mở công ty giờ mất một buổi và gần như không tốn gì. Giữ cho nó không sai luật là việc lặp lại mỗi tháng, mỗi năm — và đó là chỗ mà nghề này thực sự tồn tại, cùng với một chỗ đứng để người cần tìm ra mình.
Tên miền nhắc trong bài: TrungTamDoanhNghiep.com
