Câu hỏi "nghề của tôi có bị thay thế không" nghe rất quan trọng, nhưng nó không dùng được để làm gì cả.
Trả lời "có" thì không biết phải làm gì tiếp. Trả lời "không" thì yên tâm một cách vô căn cứ.
Có một cách hỏi khác cho ra hành động cụ thể, và nó dựa trên một quan sát đơn giản: nghề không biến mất cả khối. Nó rụng từng đầu việc một.
Cách tách, làm được trong một buổi tối
Lấy giấy ra, ghi lại mọi việc đã làm trong một tuần làm việc bình thường. Không phải chức danh — đầu việc thật.
Một kế toán viên có thể ra danh sách như: nhập chứng từ, đối chiếu ngân hàng, lập báo cáo tháng, giải thích số liệu cho giám đốc, làm việc với cơ quan thuế, kiểm tra một khoản chi bất thường, nhắc phòng kinh doanh nộp hoá đơn.
Bảy đầu việc. Chúng khác nhau rất xa về mức độ dễ bị thay thế.
Hai việc đầu là quy tắc rõ ràng, lặp lại, kiểm được ngay — đây là loại rụng trước.
Việc lập báo cáo thì một nửa rụng, nửa còn lại không.
Bốn việc còn lại — giải thích, thương lượng, nghi ngờ đúng chỗ, thúc người khác — thì không rụng, và nhu cầu về chúng còn tăng lên.
Bây giờ ước lượng: mỗi đầu việc chiếm bao nhiêu phần trăm thời gian của bạn?
Nếu hơn nửa thời gian nằm ở nhóm rụng trước, đó là tín hiệu đáng làm gì đó. Không phải đổi nghề — mà đổi tỉ trọng.
Vì sao con số tỉ trọng quan trọng hơn danh sách nghề
Hai người cùng chức danh kế toán có thể có tỉ trọng hoàn toàn khác nhau. Một người dành tám mươi phần trăm thời gian nhập liệu. Người kia dành tám mươi phần trăm để giải thích và kiểm soát.
Danh sách "những nghề sẽ biến mất" xếp cả hai vào một ô. Thực tế họ ở hai vị thế rất khác nhau, và cần hai kế hoạch khác nhau.
Đây là lý do những bài báo dự đoán theo tên nghề gần như vô dụng với người đọc: chúng đúng ở mức trung bình và sai với hầu hết cá nhân.
Chỗ nhu cầu tăng lên, không giảm đi
Có một nhóm việc mà nhu cầu tăng lên chính vì tự động hoá lan rộng — điều này ít được nói tới:
Kiểm chứng. Khi lượng thứ được sản xuất ra tăng gấp mười, nhu cầu về người kiểm được cái nào đúng cũng tăng theo. Kiểm chứng là việc khó hơn tạo ra, và nó đang thiếu người.
Chịu trách nhiệm. Mọi quy trình có tự động hoá đều cần một người ký tên ở cuối. Vị trí đó không mất đi, và nó nặng hơn trước.
Xử lý ngoại lệ. Hệ thống làm tốt chín mươi phần trăm trường hợp thường và làm rất tệ mười phần trăm còn lại. Mười phần trăm ấy giờ dồn hết cho người, nên công việc của người trở nên khó hơn chứ không dễ hơn.
Nối giữa hai bên không hiểu nhau. Người biết nghiệp vụ không biết kỹ thuật, người biết kỹ thuật không biết nghiệp vụ. Người đứng giữa hiểu cả hai đang là vị trí khan hiếm nhất ở phần lớn công ty.
Bốn nhóm này có một điểm chung: chúng không học được từ một khoá học ngắn. Chúng tích luỹ từ việc làm thật, sai thật, sửa thật.
Một cảnh báo về lời khuyên "học kỹ năng mới"
Lời khuyên phổ biến là đi học thêm một kỹ năng. Nó đúng một nửa, và nửa sai thì tốn tiền.
Kỹ năng dạng thao tác — biết dùng một công cụ cụ thể — có tuổi thọ ngày càng ngắn. Công cụ đổi sau mười tám tháng, và bản mới thường dễ dùng hơn nên lợi thế của người học trước biến mất.
Thứ giữ được giá trị là hiểu biết về lĩnh vực: biết ngành này vận hành ra sao, cái gì đúng cái gì sai, ai quyết định cái gì. Người có hiểu biết đó học công cụ mới trong một tuần. Người chỉ có công cụ thì không đi ngược lại được.
Nói ngắn: học nghề, đừng chỉ học phần mềm.
Cửa vào nghề hẹp lại — chuyện của người trẻ
Có một hệ quả mà người đã đi làm mười năm ít cảm thấy, còn người mới ra trường thì cảm thấy ngay.
Những đầu việc rụng trước — nhập liệu, dựng bản nháp, tra cứu, dọn dẹp — chính là những việc trước đây giao cho người mới. Chúng chán, nhưng chúng là cách người ta vào được bên trong một tổ chức và học nghề từ đó.
Khi những việc ấy không còn được giao, cửa vào hẹp lại. Công ty vẫn cần người có ba năm kinh nghiệm, nhưng con đường tạo ra người có ba năm kinh nghiệm thì đang bị cắt.
Với người trẻ, cách đi thực dụng là chấp nhận vào ở vị trí gần chỗ ra quyết định, kể cả lương thấp hơn — vì thứ cần tích là sự tiếp xúc với việc thật, không phải số dòng trong hồ sơ.
Với công ty, đây là khoản đầu tư phải cố ý bỏ ra: giữ lại một phần việc cho người mới làm tay, chịu chậm hơn, để bốn năm nữa còn người biết nghề.
Phần AI không chạm tới
Nó không xây được quan hệ. Rất nhiều việc chỉ chạy được vì người này tin người kia — đối tác, đồng nghiệp, khách quen. Đó là tài sản mang theo được khi đổi chỗ làm, và nó không sao chép được.
Nó không hiểu chính trị nội bộ. Ai thật sự quyết, ai chỉ có tiếng, phòng nào đang căng với phòng nào. Không có gì trong hồ sơ công ty ghi những điều đó, mà chúng quyết định việc có xong hay không.
Nó không chịu được rủi ro thay bạn. Người dám nói "cái này sai, tôi chịu trách nhiệm nếu dừng lại" — vị trí đó không tự động hoá được, và nó là chỗ trả lương cao nhất trong hầu hết tổ chức.
Nó không biết bạn muốn gì. Đổi nghề hay ở lại, nhận thêm việc hay giữ thời gian cho gia đình — đó là câu hỏi về đời sống, không phải câu hỏi về tối ưu.
Và cái tên
Đây là chủ đề mà ai đi làm cũng quan tâm, và cũng là chủ đề bị viết ẩu nhiều nhất — đầy những bài dự đoán chung chung, không giúp ai quyết định được gì.
Chính vì vậy, một nơi nói cụ thể, chia được thành đầu việc đo được, thừa nhận cái gì chưa biết — nơi đó có chỗ đứng rất rõ.
Khi khâu dựng trang, viết bài, làm video đã rẻ tới mức ai cũng làm được, thì thứ còn lại để phân biệt là quan điểm và một cái tên người ta gõ thẳng vào trình duyệt khi cần tìm lại.
AiVieclam.com ngắn, gọi đúng thứ người đọc đang lo, và đủ rộng cho cả nghề nghiệp, tuyển dụng lẫn đào tạo lại.
Tên miền nhắc trong bài: AiVieclam.com
