Thử một câu mô tả: "Bạn là người bên ngoài cứng cỏi nhưng bên trong khá nhạy cảm. Có những lúc bạn hoài nghi về lựa chọn của mình. Bạn có tiềm năng chưa được dùng hết."
Phần lớn người đọc câu đó sẽ thấy khá đúng với mình.
Nó đúng vì nó đúng với gần như tất cả mọi người — và đó là một hiệu ứng tâm lý đã được biết tới từ lâu, không phải phát hiện gì mới.
Điều mới là: viết ra những câu như vậy, cá nhân hoá theo tên tuổi, ngày sinh, hoàn cảnh của từng người, với số lượng không giới hạn — vừa trở thành việc gần như miễn phí.
Vì sao công nghệ này hợp với thị trường đó tới mức nguy hiểm
Trong bài về huyền học tôi có viết: đây là thị trường mà không ai kiểm chứng được kết quả, nên chỉ còn lại cách kể.
Ghép hai điều đó lại thì thấy vì sao đây là chỗ mà công cụ mới lan nhanh nhất:
Sản phẩm là ngôn từ. Không cần nguyên liệu, không cần vận chuyển, không cần cơ sở.
Không có tiêu chuẩn đúng sai. Một lời phán không bị bác bỏ được, nên không có cơ chế nào loại người làm ẩu ra khỏi thị trường.
Người mua đang ở trạng thái muốn tin. Họ tìm tới lúc hoang mang — trước một quyết định lớn, sau một biến cố.
Ba điều đó cộng lại tạo ra một thị trường mà chi phí cung ứng về gần không, còn nhu cầu thì không hề giảm. Kết quả có thể đoán: rất nhiều nội dung, rất rẻ, và không ai chịu trách nhiệm.
Ranh giới: giải trí và ra quyết định
Tôi không viết bài này để nói ai đúng ai sai về niềm tin. Đó là chuyện riêng của mỗi người, và tín ngưỡng dân gian là một phần của văn hoá.
Nhưng có một lằn ranh rất thực tế, và nó không liên quan tới niềm tin:
Đọc cho vui, thấy dễ chịu, rồi sống tiếp — không có hại gì.
Dùng nó để ra quyết định có hậu quả — chọn ngày mổ, hoãn điều trị, chọn hay bỏ một người, đổ tiền vào hay rút tiền khỏi một việc làm ăn — thì đó là chuyện khác hẳn.
Và điều đáng lo là công nghệ mới đẩy người ta về phía thứ hai, vì hai lý do:
Nó trả lời cụ thể hơn. Một thầy bói nói mơ hồ; một hệ thống được hỏi "tháng nào tôi nên ký hợp đồng" sẽ đưa ra một tháng cụ thể. Sự cụ thể tạo cảm giác chắc chắn mà không có cơ sở nào phía sau.
Nó luôn sẵn sàng. Ba giờ sáng, lúc đang lo nhất, không ai can. Đây là lúc người ta dễ ra quyết định tệ nhất.
Ba dấu hiệu của một thứ đang gây hại
Với người dùng, và cả với người định làm nghề trong lĩnh vực này:
Nó khuyên dừng chữa bệnh, hoãn khám, hoặc thay thuốc. Đây là lằn ranh cứng, không có ngoại lệ.
Nó bán giải pháp cho vấn đề nó vừa nêu ra. Chỉ ra một tai ương rồi bán vật phẩm hoá giải — mô hình tạo ra nỗi sợ rồi bán thuốc chữa nỗi sợ ấy.
Nó yêu cầu tiền tăng dần. Xem miễn phí, rồi gói sâu hơn, rồi lễ giải hạn. Cấu trúc này không liên quan tới tâm linh; nó là cấu trúc khai thác.
Ba dấu hiệu đó nhận ra được mà không cần tranh luận về việc bói toán có đúng hay không.
Nếu làm nghề trong lĩnh vực này thì làm thế nào cho tử tế
Nghe có vẻ mâu thuẫn, nhưng có cách:
Nói rõ đây là gì. Ghi thẳng rằng nội dung mang tính tham khảo và giải trí. Một dòng, và nó đổi hẳn quan hệ với người đọc.
Từ chối các câu hỏi có hậu quả. Sức khoẻ, pháp lý, tài chính lớn — chuyển sang khuyên đi gặp người có chuyên môn. Đây chính là thứ tạo ra lòng tin dài hạn, và nó cũng là ranh giới đã nói ở mọi bài y tế trong loạt này.
Đừng bán nỗi sợ. Đây là khác biệt giữa một chỗ mà người ta ghé để thấy nhẹ lòng và một chỗ khai thác người đang yếu.
Một nơi làm được ba điều đó vẫn có thể sống được, và sống lâu hơn — vì nhóm khách của nó không phải nhóm bị moi tiền một lần rồi đi.
Phần AI không chạm tới
Nó không biết gì về tương lai. Câu này nghe hiển nhiên nhưng cần nói ra, vì cách nó trả lời tạo cảm giác ngược lại. Nó không dự đoán; nó sinh ra văn bản nghe giống một lời dự đoán.
Nó không có ai để chịu trách nhiệm. Một người thầy có tiếng phải giữ tiếng; một hệ thống thì không mất gì.
Và nó không thay được thứ mà người ta thật sự đi tìm. Phần lớn người đi xem không tìm thông tin về tương lai — họ tìm một người nghe mình nói trong lúc rối. Đó là nhu cầu có thật và rất người, và nó nên được đáp lại bởi một con người: bạn bè, gia đình, hoặc người làm nghề tham vấn thật sự.
Đây là điểm tôi muốn để lại: khi thứ nghe-như-lời-khuyên trở nên vô hạn và miễn phí, giá trị của một người thật chịu ngồi nghe lại tăng lên — chứ không giảm đi.
Và cái tên
Đây là lĩnh vực mà lượng người tìm kiếm rất lớn và nội dung trung thực thì gần như không có, vì không ai kiếm được tiền từ việc nói "cái này chỉ để tham khảo".
Khi việc dựng một trang xem bói, sinh nội dung hằng ngày, cá nhân hoá theo ngày sinh — trở thành việc ai cũng làm được trong một buổi, thì khâu thực thi hết là lợi thế và số trang như vậy sẽ bùng nổ.
Cái còn lại là một địa chỉ mà người ta quay lại vì thấy nó thật thà với mình — hiếm, và vì thế đáng giá.
AiBoiToan.com ghép đúng hai chữ mà người ta đang gõ, ngắn, dễ nhớ, và nó nói thẳng ra thứ nó là.
Tên miền nhắc trong bài: AiBoiToan.com
