Làm một video quảng cáo tử tế, cách đây năm năm, có một cấu trúc chi phí khá cố định.
Một phần cho tiền kỳ: kịch bản, phân cảnh, chọn bối cảnh, chọn diễn viên. Một phần lớn cho ngày quay: người, thiết bị, địa điểm, ăn ở. Một phần cho hậu kỳ: dựng, chỉnh màu, âm thanh, kỹ xảo.
Bây giờ hai đầu đã rẻ đi rất nhanh. Khúc giữa thì gần như không đổi.
Hiểu đúng chỗ nào rẻ và chỗ nào không là chuyện đáng tiền, vì rất nhiều dự toán đang được lập sai dựa trên cảm giác "giờ có công cụ, làm phim rẻ lắm".
Đầu thứ nhất: dựng phân cảnh trước khi quay
Trước đây muốn có bộ hình phân cảnh phải thuê hoạ sĩ. Vài ngày, và mỗi lần khách đổi ý là vẽ lại.
Bây giờ dựng một bộ hình minh hoạ cho cả kịch bản mất một buổi, đổi ý thì làm lại trong nửa tiếng.
Cái được lớn hơn tiền vẽ nhiều: phần lớn tranh cãi với khách chuyển từ sau khi quay sang trước khi quay. Đây là khoản tiết kiệm thật, vì sửa sau khi quay có nghĩa là quay lại — khoản đắt nhất trong mọi dự án.
Con số đo được: số lần phải quay bổ sung trên mỗi dự án. Nếu con số đó không giảm sau khi làm phân cảnh kỹ hơn, thì việc dựng phân cảnh đang làm cho có, không ai thật sự dùng nó để chốt với khách.
Đầu thứ hai: hậu kỳ
Tách nền, xoá vật thừa trong khung, khớp màu giữa các cảnh quay khác giờ, làm phụ đề nhiều thứ tiếng, dựng bản nháp theo lời thoại.
Đây đều là những việc trước kia tính bằng ngày công, và giờ tính bằng phút. Không phải việc sáng tạo — việc thủ công lặp lại, và đó là lý do chúng rẻ đi trước.
Với các đoàn phim nhỏ, tác động cụ thể là: làm được thứ trước đây không dám nhận. Một video có kỹ xảo vừa phải, một phim ngắn có bối cảnh mà kinh phí không cho phép dựng thật.
Khúc giữa không rẻ đi, vì sao
Ngày quay vẫn phải có người, có thời gian, có địa điểm, có bảo hiểm. Ánh sáng thật vẫn phải đặt bằng tay. Diễn viên vẫn phải diễn.
Và quan trọng hơn: quyết định cảnh nào đáng quay, quay ở đâu, kể theo thứ tự nào — không có gì trong đó rẻ đi cả.
Đây là chỗ hay bị hiểu nhầm nhất. Khi khâu thực thi rẻ đi, người ta dễ kết luận rằng toàn bộ nghề rẻ đi. Thực tế ngược lại: khi ai cũng làm ra được hình đẹp, thì cái đáng tiền dịch chuyển sang phần quyết định, và phần đó khan hiếm hơn trước.
Rủi ro lớn nhất hiện nay: quyền hình ảnh
Đây là chỗ mà nhiều người làm nghề đang bước vào mà chưa đọc kỹ, và cái giá không nhỏ.
Dùng gương mặt của một người thật — kể cả chỉ là "trông giống" — cho mục đích thương mại mà không có thoả thuận, là chuyện rắc rối pháp lý ở gần như mọi thị trường.
Dùng giọng của một người thật cũng vậy.
Và với các đoạn hình dựng bằng máy, có một câu hỏi mà khách hàng lớn bắt đầu hỏi trong hợp đồng: bên sản xuất có quyền thương mại đầy đủ với phần hình này không? Câu trả lời phụ thuộc vào công cụ đã dùng, điều khoản của công cụ đó, và nó không phải lúc nào cũng rõ ràng.
Người làm nghề cẩn thận bây giờ giữ hồ sơ: dùng công cụ nào, phiên bản nào, tư liệu đầu vào lấy từ đâu, ai đã ký cho phép dùng hình ảnh. Nghe phiền, nhưng đó là thứ bảo vệ mình khi có tranh chấp — và tranh chấp loại này sẽ nhiều lên chứ không ít đi.
Một thay đổi về nghề mà ít ai nói ra
Trong đoàn phim, những vị trí biến mất trước không phải vị trí sáng tạo. Là những vị trí học nghề.
Người dựng phụ ngồi cắt bản nháp. Người hậu kỳ mới vào làm phần tách nền hàng giờ. Người trợ lý ghi chú từng cảnh quay.
Đó đều là việc buồn tẻ, và cũng đều là cách người ta học nghề — nhìn hàng nghìn cảnh trôi qua tay mình rồi dần hiểu vì sao cảnh này ăn còn cảnh kia không.
Khi những việc ấy được máy làm hết, con đường vào nghề bị thu hẹp. Đoàn nào tính đường dài thì cố ý giữ lại một phần cho người mới, chấp nhận chậm hơn một chút — vì bốn năm nữa họ cần người biết nghề, và người biết nghề không tự xuất hiện.
Đây không phải lời than. Là một khoản chi phải đưa vào kế hoạch, giống hệt chi phí thiết bị.
Phần AI không chạm tới
Nó không biết vì sao một cảnh làm người xem nghẹn lại. Nhịp, khoảng lặng, chỗ cắt sớm hơn nửa giây — đó là phần nghề tích luỹ hàng chục năm, và nó không nằm trong dữ liệu nào.
Nó không xin được giấy phép quay. Không thương lượng được với chủ địa điểm, không xử lý được khi trời mưa và cả đoàn đang chờ, không quyết được có bỏ một cảnh để kịp tiến độ hay không.
Nó không chịu trách nhiệm với khách hàng. Khi phim ra mà thông điệp sai, khi một chi tiết trong hình gây phản ứng ngoài dự tính — người ký hợp đồng chịu, không phải công cụ.
Nó không diễn được. Có thể tạo ra hình người rất giống người, nhưng cái mà một diễn viên giỏi làm được — mang trải nghiệm sống của chính họ vào một khoảnh khắc — thì không có nguồn nào để lấy ra.
Và nó không biết khán giả ở đây là ai. Cái buồn cười ở thị trường này không buồn cười ở thị trường kia. Cái cảm động với thế hệ này thì sến với thế hệ khác. Phán đoán đó là của người sống trong bối cảnh đó.
Chỗ của một cái tên
Khi mọi đoàn phim nhỏ đều có thể cho ra hình đẹp, thì hình đẹp không còn là lý do để được chọn.
Lý do được chọn quay về những thứ cũ: từng làm gì, ai đã tin, có giữ đúng hẹn không, có xử lý tử tế khi sự cố xảy ra. Tất cả tích lại ở một nơi do chính mình làm chủ — chứ không phải trên một kênh có thể bị đổi luật hoặc mất tài khoản bất cứ lúc nào.
AiLamPhim.com ngắn, gọi đúng nghề, và đủ rộng cho cả phim, video thương mại lẫn nội dung ngắn — một địa chỉ cho cả một lĩnh vực đang đổi rất nhanh.
Tên miền nhắc trong bài: AiLamPhim.com
