Có một khoảng trống rất rõ trong thương mại điện tử Việt Nam mà ít người nhìn thấy vì nó không nằm ở phần hào nhoáng.
Một người bán online nhỏ — vài chục tới vài trăm đơn mỗi ngày — đang ở vào tình thế khó xử. Họ đã quá lớn để chất hàng trong phòng ngủ, nhưng còn quá nhỏ để thuê kho riêng và trả lương cho người đóng gói.
Ở giữa hai trạng thái đó là một vùng mà rất nhiều người bán mắc kẹt trong nhiều năm — và là nơi mà dịch vụ kho vận cho người bán nhỏ lẽ ra phải phục vụ.
Vì sao vùng giữa đó khó
Chi phí một kho riêng là chi phí cố định. Tiền thuê, tiền điện, lương người trực — trả đủ dù hôm nay bán được mười đơn hay ba trăm đơn. Với người bán có doanh số biến động theo mùa, theo đợt khuyến mãi, theo việc một video có được xem nhiều hay không, đây là rủi ro rất lớn.
Còn tự làm ở nhà thì có trần rõ ràng. Đến một mức, chủ shop dành toàn bộ thời gian để dán tem và đóng hộp — tức là không còn thời gian cho việc thật sự tạo ra doanh thu là bán hàng.
Và mùa cao điểm phá vỡ mọi thứ. Những đợt khuyến mãi lớn trong năm tạo ra lượng đơn gấp nhiều lần bình thường trong vài ngày. Không ai đầu tư năng lực cho vài ngày đó, mà không có năng lực thì mất đúng dịp kiếm được nhiều nhất.
Dịch vụ hoàn tất đơn hàng thuê ngoài giải đúng ba vấn đề này: biến chi phí cố định thành chi phí theo đơn, giải phóng thời gian người bán, và co giãn được theo mùa.
Nghe rất hợp lý. Vậy tại sao ở Việt Nam nó chưa phổ biến?
Vì nó đòi hỏi một mức tin cậy rất cao
Đây là điểm cốt lõi của cả ngành: thuê kho ngoài nghĩa là giao toàn bộ hàng hoá — tức là gần như toàn bộ vốn lưu động — cho một bên thứ ba.
Với một người bán nhỏ, số hàng nằm trong kho có thể là tất cả những gì họ có.
Và họ phải tin rằng bên kia sẽ:
- Không mất hàng, không tráo hàng, không để hỏng.
- Đếm đúng, và cho họ biết chính xác còn bao nhiêu.
- Đóng gói đúng đơn — vì đóng nhầm là khách trả hàng, và người mất tiền là người bán.
- Xử lý hàng hoàn về tử tế, không để chất đống rồi hỏng.
- Và quan trọng nhất: còn tồn tại tháng sau. Nếu đơn vị kho đóng cửa, hàng nằm trong đó trở thành một cuộc chiến pháp lý mà người bán nhỏ không đủ sức theo.
Không rủi ro nào trong số này được giải bằng công nghệ. Chúng được giải bằng danh tiếng và trách nhiệm.
Những việc tạo ra khác biệt, và chúng đều đơn giản
Kiểm đếm minh bạch. Người bán xem được tồn kho theo thời gian thực, không phải hỏi qua tin nhắn.
Nhận hàng có biên bản. Đếm và ghi khi nhập, có ảnh, có xác nhận hai bên. Nghe hiển nhiên nhưng rất nhiều nơi bỏ qua, và mọi tranh chấp về sau đều bắt nguồn từ chỗ này.
Xử lý hoàn trả có quy trình. Hàng hoàn về phải được kiểm, phân loại còn bán được hay không, và nhập lại kho. Đây là phần bẩn nhất và bị xem nhẹ nhất, mà nó chiếm tỷ lệ đáng kể ở thị trường thu tiền khi nhận.
Và bảo hiểm hàng hoá. Rất ít đơn vị nhỏ có. Ai có thì tự tách mình ra khỏi phần còn lại ngay lập tức.
Thách thức, nói thẳng
Vốn nặng và cố định. Kho, kệ, thiết bị, người. Và công suất trống là lỗ thật.
Mùa vụ ngược nhau. Ai cũng cần nhiều nhất vào cùng một lúc, và trống vào cùng một lúc.
Biên mỏng, sai sót đắt. Phí trên mỗi đơn rất nhỏ. Một đơn đóng nhầm có thể xoá lợi nhuận của hàng chục đơn khác.
Người làm khó giữ. Công việc lặp lại, nặng, và tỷ lệ nghỉ cao — trong khi độ chính xác lại phụ thuộc hoàn toàn vào người thao tác.
Và cạnh tranh với bộ phận kho vận của chính các sàn, vốn được trợ giá và tích hợp sẵn.
Điểm cuối gợi ra chỗ đứng đúng: đừng cạnh tranh với sàn trên chính sân của sàn. Phục vụ nhóm người bán ngoài sàn — bán qua mạng xã hội, qua livestream, qua tin nhắn — nhóm rất đông ở Việt Nam và không được ai phục vụ tử tế.
Vì sao ngành này cần một cái tên hơn cần một cái kho
Kết luận của bài này giống một vài bài trước, nhưng lý do thì riêng và đáng nói.
Một cái kho là hàng hoá phổ thông. Ai có tiền cũng thuê được nhà xưởng, mua được kệ, tuyển được người. Phần mềm quản lý kho thì có sẵn. Không có bí quyết kỹ thuật nào để giữ.
Nghĩa là năng lực vật lý không phải hào bảo vệ.
Cái quyết định là liệu một người bán — đang cân nhắc giao toàn bộ hàng của mình đi — có dám hay không. Và họ dựa vào đâu để quyết?
Trước đây, họ dựa vào việc bên kia trông có quy mô: website chỉn chu, ảnh kho rộng, quy trình được mô tả rõ ràng. Những thứ đó tốn tiền, nên chúng có ý nghĩa.
Bây giờ chúng không tốn gì. Một người thuê hai chục mét vuông tuần trước có thể có trang dịch vụ kho vận trông chuyên nghiệp hơn cả một đơn vị làm mười năm — ảnh kho có thể là ảnh dựng, quy trình có thể là chữ viết ra.
Trong một ngành mà rủi ro lớn nhất là bên giữ hàng biến mất, việc mọi bên trông giống hệt nhau là vấn đề nghiêm trọng nhất có thể có.
Cái còn phân biệt được chỉ là thứ chỉ tồn tại một bản: những người bán đã gửi hàng qua nhiều mùa cao điểm và không mất gì, và một cái tên đứng nguyên một chỗ đủ lâu để lời hứa "hàng của anh an toàn" có nghĩa.
Và như ở mọi ngành mà rủi ro là bên kia biến mất: kẻ định biến mất không thể xây được thứ đó, vì mô hình của họ đòi hỏi phải xoá được dấu vết. Một địa chỉ tồn tại nhiều năm, tra ra chủ, chịu mọi lời khen chê dồn về đúng đó — tự nó là bằng chứng mà họ không làm giả được.
TrungTamKhoVan.com là loại tên như vậy: nằm sẵn trong ngôn ngữ, nói ngay đây là một đầu mối của ngành, và chỉ có đúng một bản. Trong một nghề mà người ta phải giao cho anh toàn bộ vốn liếng của họ, cái tên không phải bảng hiệu — nó là thứ đầu tiên họ kiểm, và thường là thứ duy nhất họ kiểm được.
Tên miền nhắc trong bài: TrungTamKhoVan.com
