Có một cách rất nhanh để hiểu giá trị của nghề khai hải quan: tính tiền cho mỗi ngày lô hàng nằm lại ở cảng.
Phí lưu container, phí lưu bãi, tiền lãi của vốn đọng trong lô hàng, dây chuyền sản xuất chờ nguyên liệu, đơn hàng giao chậm cho khách nước ngoài. Cộng lại, một lô hàng bị giữ một tuần có thể tốn hơn toàn bộ phí dịch vụ của cả năm.
Nghĩa là nghề này không bán "khai tờ khai". Nó bán xác suất hàng đi thẳng.
Điện tử hoá không xoá nghề, nó đổi nghề
Từ khi thông quan chuyển sang hệ thống điện tử, tờ khai được truyền đi và phân luồng gần như tức thì. Rất nhiều thao tác thủ công biến mất. Không ít người kết luận: nghề đại lý hải quan sắp hết thời.
Mười năm sau, nghề vẫn còn, và lý do rất đáng suy nghĩ.
Hệ thống điện tử làm nhanh phần thủ tục. Nó không làm thay phần quyết định. Và phần quyết định mới là chỗ tiền nằm:
Áp mã HS. Đây là chỗ đắt nhất trong toàn nghề. Cùng một món hàng có thể rơi vào nhiều mã khác nhau tuỳ cách mô tả và cách hiểu, mà mỗi mã kéo theo thuế suất khác nhau, chính sách quản lý khác nhau, giấy phép khác nhau. Áp sai mã không chỉ là nộp thiếu — nó dẫn tới truy thu, phạt, và những lô sau bị soi kỹ hơn.
Trị giá hải quan. Khai giá thấp hơn mức cơ quan hải quan tham chiếu sẽ bị tham vấn, và lô hàng dừng lại chờ giải trình.
Giấy phép và kiểm tra chuyên ngành. Rất nhiều mặt hàng cần giấy của bộ ngành khác trước khi thông quan: kiểm dịch, kiểm tra chất lượng, công bố hợp quy, đăng ký bản công bố. Thiếu một tờ là hàng nằm bãi, và điều tệ nhất là nhiều doanh nghiệp chỉ phát hiện ra khi hàng đã về tới cảng.
Xuất xứ để hưởng ưu đãi thuế. Việt Nam nằm trong nhiều hiệp định thương mại tự do, và mỗi hiệp định có quy tắc xuất xứ riêng. Làm đúng thì thuế nhập khẩu có thể về rất thấp; làm sai hoặc không biết mà làm thì mất trắng phần ưu đãi. Đây là chỗ mà một người có nghề tiết kiệm cho khách số tiền lớn hơn phí dịch vụ nhiều lần — và cũng là chỗ ít doanh nghiệp nhỏ biết để hỏi.
Toàn bộ nhóm việc trên là phán đoán dựa trên quy định thay đổi liên tục, không phải thao tác nhập liệu. Đó là lý do nghề còn.
Thị trường đang dịch chuyển về phía người mới
Ba lực đang mở cửa cho những đơn vị nhỏ, gọn.
Doanh nghiệp nhỏ bắt đầu tự xuất khẩu. Trước đây, xuất khẩu là việc của công ty lớn. Nay một xưởng gỗ ở Bình Dương, một hợp tác xã nông sản, một thương hiệu mỹ phẩm nhỏ đều có thể bán ra nước ngoài qua nền tảng trực tuyến. Họ cần người dẫn đường, và họ quá nhỏ để các công ty giao nhận lớn chăm sóc tử tế.
Thương mại điện tử xuyên biên giới tạo ra dòng hàng nhỏ, nhiều, thường xuyên — loại hàng mà quy trình cũ không thiết kế cho.
Và yêu cầu tuân thủ đang chặt hơn. Hậu kiểm sau thông quan, kiểm tra sau hoàn thuế, truy xuất xuất xứ. Nghĩa là làm ẩu không còn kết thúc ở cổng cảng — nó quay lại sau một, hai năm.
Thách thức, nói thẳng
Nghề có điều kiện. Đại lý làm thủ tục hải quan phải đủ điều kiện theo quy định, và người trực tiếp làm phải có chứng chỉ nghiệp vụ khai hải quan. Đây không phải nghề mở tự do.
Trách nhiệm rất nặng. Sai sót trong khai báo có thể dẫn tới hậu quả pháp lý cho cả khách lẫn đại lý. Đây là nghề mà một người cẩu thả có thể kéo sập cả đơn vị.
Cạnh tranh về giá rất khốc liệt ở phần đơn giản. Với những lô hàng thông thường, phí dịch vụ đã bị đẩy xuống rất thấp. Ai chỉ làm phần dễ sẽ sống bằng biên mỏng dần.
Và quy định đổi liên tục. Thông tư mới, danh mục mới, mã HS được điều chỉnh theo phiên bản quốc tế. Người không cập nhật hằng tuần sẽ sai mà không biết mình sai.
Chỗ trống lớn nhất: không ai giải thích trước khi hàng về
Nếu hỏi các chủ doanh nghiệp nhỏ mới bắt đầu nhập hoặc xuất, họ cần gì nhất, câu trả lời gần như luôn giống nhau: biết trước mình sẽ vướng gì.
Món hàng này cần giấy phép gì. Thuế suất khoảng bao nhiêu. Có được hưởng ưu đãi từ hiệp định nào không. Cần chuẩn bị chứng từ gì từ phía người bán ở nước ngoài — và phải chuẩn bị trước khi hàng lên tàu, vì sau đó thì không sửa được nữa.
Không có nơi nào ở Việt Nam trả lời những câu đó bằng ngôn ngữ thường, miễn phí, cho người chưa phải khách. Thông tin thì có — trên cổng thông tin của cơ quan quản lý, trong các văn bản — nhưng viết cho người đã biết đọc.
Ai lấp được chỗ đó sẽ có được thứ quý nhất trong nghề: khách tìm đến trước khi phát sinh vấn đề, thay vì gọi trong hoảng loạn khi hàng đã nằm bãi ba ngày.
Và vì sao cái tên lại quyết định
Nghề này chọn nhà cung cấp gần như hoàn toàn bằng giới thiệu. Lý do dễ hiểu: rủi ro cao, khách không tự đánh giá được năng lực, nên họ đi theo người đã dùng.
Điều đó có nghĩa: muốn vào nghề, phải có cách để người lạ tin mình trước khi có ai giới thiệu. Trước đây cách đó là đầu tư vào bộ mặt — văn phòng, website, hồ sơ năng lực. Chi phí ấy là hàng rào, và ai vượt được thì có lợi thế.
Hàng rào đó vừa biến mất. Hôm nay ai cũng dựng được trang chuyên nghiệp, viết được hàng trăm bài về thủ tục xuất nhập khẩu, có trợ lý trả lời tự động — trong vài tuần, gần như không mất gì. Nghĩa là những tín hiệu đó thôi nói lên điều gì.
Cái còn lại là thứ không nhân bản được: hồ sơ lô hàng đã làm, và một địa chỉ chỉ một người sở hữu.
TrungTamHaiQuan.com thuộc loại tên nói ngay đây là một đầu mối của ngành chứ không phải một cái tên phải học thuộc. Với nghề mà khách tìm đến trong trạng thái lo lắng và cần quyết nhanh, sự rõ ràng đó chính là tài sản — và là tài sản duy nhất trong cả kế hoạch mà một đối thủ nhiều vốn hơn cũng không mua lại được sau khi nó đã có chủ.
Hàng hoá qua cảng Việt Nam sẽ chỉ nhiều thêm. Người biết cách để nó đi thẳng thì không thiếu. Cái thiếu là chỗ để chủ hàng tìm ra họ.
Tên miền nhắc trong bài: TrungTamHaiQuan.com
